ଭୁବନେଶ୍ୱର, ୦୪ ଅଗଷ୍ଟ; ଭାରତର ବହୁ ପ୍ରତୀକ୍ଷିତ ଜନଗଣନା ପ୍ରକ୍ରିୟାର ଦ୍ୱିତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଅଗଷ୍ଟ ୧୭ରୁ ଆରମ୍ଭ ହେବାକୁ ଯାଉଛି। ଏହି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଦେଶର ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରିବାରର ସଦସ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ବିସ୍ତୃତ ଜନସଂଖ୍ୟାଗତ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରାଯିବ। ବିଶେଷ କଥା ହେଲା, ଏଥର ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଜନଗଣନାରେ ଜାତି (Caste) ସମ୍ପର୍କିତ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରାଯିବ। ଏହା ସହ ପରିବାରର ପ୍ରତ୍ୟେକ ସଦସ୍ୟଙ୍କ ପିତା ଓ ମାତାଙ୍କ ଜନ୍ମସ୍ଥାନ, ଜନ୍ମତାରିଖ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପରିଚୟମୂଳକ ସୂଚନା ମଧ୍ୟ ଲିପିବଦ୍ଧ କରାଯିବ। କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ମତରେ, ଏହି ସୂଚନା ଭବିଷ୍ୟତର ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ, ସାମାଜିକ କଲ୍ୟାଣ ଯୋଜନା ଏବଂ ବିକାଶମୂଳକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମକୁ ଅଧିକ ତଥ୍ୟଭିତ୍ତିକ କରିବାରେ ସହାୟକ ହେବ।
ଜନଗଣନାର ଦ୍ୱିତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ, ଯାହାକୁ Population Enumeration କୁହାଯାଏ, ତାହାରେ ଗଣନାକାରୀମାନେ ଘରେ ଘରେ ଯାଇ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସଦସ୍ୟଙ୍କ ନାମ, ବୟସ, ଲିଙ୍ଗ, ବୈବାହିକ ସ୍ଥିତି, ଶିକ୍ଷାଗତ ଯୋଗ୍ୟତା, ବୃତ୍ତି, ଧର୍ମ, ଜାତି, ମାତୃଭାଷା, ଅସମର୍ଥତା, ପ୍ରବାସ ସ୍ଥିତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମାଜିକ-ଆର୍ଥିକ ସୂଚନା ସଂଗ୍ରହ କରିବେ। ଏଥିସହ ପିତା ଓ ମାତାଙ୍କ ଜନ୍ମସ୍ଥାନ ଏବଂ ଜନ୍ମ ବର୍ଷ ସମ୍ପର୍କିତ ସୂଚନା ମଧ୍ୟ ନିଆଯିବ, ଯାହା ଦେଶର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ପ୍ରବାସ, ପିଢ଼ିଗତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଏବଂ ଜନସଂଖ୍ୟା ଗଠନକୁ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିବାରେ ସହାୟକ ହେବ।
ଗୃହ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଅଧୀନରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା Registrar General and Census Commissioner of India (RGI) ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ତଦାରଖ କରିବେ। ସରକାରଙ୍କ ସୂଚନା ଅନୁସାରେ, ଗଣନାକାରୀମାନଙ୍କୁ ଡିଜିଟାଲ ଉପକରଣ ଏବଂ ମୋବାଇଲ୍ ଆପ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ ପାଇଁ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଦିଆଯାଇଛି। ଅନେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ନାଗରିକମାନେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱୟଂ-ଗଣନା (Self Enumeration) ବିକଳ୍ପ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବେ, ଯଦି ସରକାରୀ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିକାରେ ସେହି ସୁବିଧା ଉପଲବ୍ଧ ରହେ।
ଜାତି ସମ୍ପର୍କିତ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହକୁ ନେଇ ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଧରି ଦେଶରେ ଆଲୋଚନା ଚାଲିଆସୁଛି। ବିଭିନ୍ନ ରାଜନୈତିକ ଦଳ ଏବଂ ସାମାଜିକ ସଂଗଠନ ଏହି ତଥ୍ୟକୁ ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟ ଓ କଲ୍ୟାଣମୂଳକ ନୀତି ପ୍ରସ୍ତୁତି ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ବୋଲି ଦାବି କରୁଥିଲେ। କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର କହିଛନ୍ତି ଯେ, ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଉଥିବା ସମସ୍ତ ତଥ୍ୟ Census Act, 1948 ଅନୁଯାୟୀ ଗୋପନୀୟ ରହିବ ଏବଂ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସୂଚନା ସାର୍ବଜନୀନ କରାଯିବ ନାହିଁ। କେବଳ ସମୁଦାୟଭିତ୍ତିକ ଓ ପରିସଂଖ୍ୟାନମୂଳକ ତଥ୍ୟ ନୀତି ନିର୍ମାଣରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେବ।
ବିଶେଷଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମତରେ, ଦେଶର ଜନସଂଖ୍ୟା, ସାମାଜିକ ଗଠନ, ଶିକ୍ଷା, ରୋଜଗାର ଓ ପ୍ରବାସ ଧାରା ବିଷୟରେ ସଠିକ୍ ତଥ୍ୟ ମିଳିଲେ ସରକାର ବିଭିନ୍ନ ଯୋଜନାକୁ ଅଧିକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିପାରିବେ। ତେଣୁ ଜନଗଣନା କେବଳ ଜନସଂଖ୍ୟା ଗଣନାରେ ସୀମିତ ନ ରହି ଦେଶର ଆର୍ଥିକ, ସାମାଜିକ ଏବଂ ପ୍ରଶାସନିକ ଯୋଜନାର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଆଧାର ଭାବେ କାମ କରିବ।
ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସଫଳ ହେଲେ ଭାରତର ଜନସଂଖ୍ୟା ସମ୍ପର୍କିତ ଏକ ଅଦ୍ୟତନ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ଡାଟାବେସ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବ, ଯାହା ଭବିଷ୍ୟତରେ ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ, ସମ୍ବଳ ବଣ୍ଟନ ଏବଂ କଲ୍ୟାଣମୂଳକ ଯୋଜନାକୁ ଅଧିକ ସଠିକ୍ ଭାବେ ରୂପାୟଣ କରିବାରେ ସହାୟକ ହେବ।
