ଦିଲ୍ଲୀ, ୨୬ ସେପ୍ଟେମ୍ବର; ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡର ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଗ୍ଲେସିଆଲ୍ ଲେକ୍ର ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଚିତ୍ର ଏବେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଓ ଦୁର୍ବିପାକ ପରିଚାଳନା ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱର ବିଷୟ ହୋଇଛି। ବିଶେଷକରି ଅଲକନନ୍ଦା ବେସିନ୍ରେ ୧୩୧ଟି ଗ୍ଲେସିଆଲ୍ ଲେକ୍ ଚିହ୍ନଟ ହେବା ନେଇ ସଦ୍ୟ ପ୍ରକାଶିତ ଅଧ୍ୟୟନ ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ସାମ୍ନାକୁ ଆଣିଛି। ଏହା ମଧ୍ୟରୁ ୧୯୯୪ରୁ ୨୦୨୩ ମଧ୍ୟରେ ୫୭ଟି ନୂଆ ଗ୍ଲେସିଆଲ୍ ଲେକ୍ ଗଠିତ ହୋଇଛି।
ଅଧ୍ୟୟନରେ ଅଲକନନ୍ଦା ବେସିନ୍ର ୨୪ଟି ଗ୍ଲେସିଆଲ୍ ଲେକ୍ର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ଉପରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ଅନୁଶୀଳନ କରାଯାଇଛି। ୧୯୯୪ରେ ଏହି ଝିଲ୍ଲାଗୁଡ଼ିକର ମିଳିତ କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ପ୍ରାୟ ୦.୯୭ ବର୍ଗ କିଲୋମିଟର ଥିବାବେଳେ ୨୦୨୩ରେ ଏହା ୧.୬୨ ବର୍ଗ କିଲୋମିଟରରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲା। ଅର୍ଥାତ୍ ପ୍ରାୟ ୬୭ ପ୍ରତିଶତ ବୃଦ୍ଧି ରେକର୍ଡ ହୋଇଛି।
କେବଳ ପୁରୁଣା ଝର ବଡ଼ ହେବା ନୁହେଁ, ନୂଆ ଝର ଗଠନ ମଧ୍ୟ ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଦିଗ। ଅଧ୍ୟୟନରେ ଚିହ୍ନଟ ୫୭ଟି ନୂଆ ଝିଲ୍ଲା ମଧ୍ୟରୁ ୧୮ଟିର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ୦.୦୧ ବର୍ଗ କିଲୋମିଟରରୁ ଅଧିକ। ସେହିପରି ୨୭ଟି ଗ୍ଲେସିଆଲ୍ ଲେକ୍ରେ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ବୃଦ୍ଧି ଦେଖାଯାଇଛି। ବସୁନ୍ଧରା ଲେକ୍ର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ୧୯୯୪-୨୦୨୩ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାୟ ୨୬୧ ପ୍ରତିଶତ, ଯେତେବେଳେ ବଲବଲା ଲେକ୍ର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ପ୍ରାୟ ୧୧୯ ପ୍ରତିଶତ ବଢ଼ିଥିବା ଅଧ୍ୟୟନରେ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି।
ଅଲକନନ୍ଦା ବେସିନ୍ରେ ୧୩୧ଟି ଝିଲ୍ଲା ଥିବା ଅର୍ଥ ଏହା ନୁହେଁ ଯେ ସମସ୍ତ ୧୩୧ଟି ତୁରନ୍ତ ବିପଦଜନକ। GLOF—ଅର୍ଥାତ୍ Glacial Lake Outburst Flood—ର ବିପଦ ମାପିବା ସମୟରେ ଝିଲ୍ଲାର ଆକାର, ଜଳସ୍ତର, ମୋରେନ୍ ବନ୍ଧର ସ୍ଥିରତା, ଆଖପାଖର ଭୂପୃଷ୍ଠ, ତଳମୁହାଁରେ ଥିବା ଜନବସତି ଓ ଭିତ୍ତିଭୂମି ଭଳି ଅନେକ କାରକ ବିଚାର କରାଯାଏ। ତେଣୁ ୧୩୧ ସଂଖ୍ୟାକୁ ‘୧୩୧ଟି ବିପଦଜନକ ଝିଲ୍ଲା’ ବୋଲି ଉପସ୍ଥାପନ କରିବା ଠିକ୍ ହେବ ନାହିଁ।
ଏହି ଆଶଙ୍କା ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ ସରକାର ମଧ୍ୟ ଗ୍ଲେସିଆଲ୍ ଲେକ୍ଗୁଡ଼ିକର ନିରୀକ୍ଷଣ ବଢ଼ାଇଛନ୍ତି। ରାଜ୍ୟ ପ୍ରଶାସନ ୧୩ଟି ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଗ୍ଲେସିଆଲ୍ ଲେକ୍ ଚିହ୍ନଟ କରି ସେଠାରେ ସେନ୍ସର ଓ ଅର୍ଲି ୱାର୍ଣ୍ଣିଂ ସିଷ୍ଟମ୍ ସ୍ଥାପନ ନେଇ ପଦକ୍ଷେପ ନେଉଛି। ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୨୬ରେ ସରସ୍ୱତୀ ତାଲ୍ ଓ କେଦାର ତାଲ୍ ଭଳି ଦୁଇଟି ଉଚ୍ଚ-ଉଚ୍ଚତା ଝରର ବିପଦ ଆକଳନ ପାଇଁ ବିଶେଷଜ୍ଞ ଟିମ୍ ପଠାଯାଇଥିଲା।
କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ମଧ୍ୟ ଆଗାମୀ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ବିପଦକୁ ନେଇ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଉପରେ ଜୋର ଦେଉଛନ୍ତି। ୨୦୨୫ରେ ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ ସମେତ ଚାରିଟି ହିମାଳୟୀ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ₹୧୫୦ କୋଟିର National Glacial Lake Outburst Flood Risk Mitigation Project ଅନୁମୋଦନ ହୋଇଥିଲା; ଏଥିରେ ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ ପାଇଁ ₹୩୦ କୋଟିର ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି।
ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୩, ୨୦୨୬ରେ କେନ୍ଦ୍ର ଗୃହ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ହିମାଳୟୀ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ସହ Glacial Lake Outburst Flood ଓ ହିମସ୍ଖଳନ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଇ ସମୀକ୍ଷା କରିଥିଲା। ଏଥିରେ ହାଇ-ରିସ୍କ ଲୋକେସନ୍ ଚିହ୍ନଟ, ଫ୍ଲୋ-ପାଥ୍ ମ୍ୟାପିଂ, ଅର୍ଲି ୱାର୍ଣ୍ଣିଂ ଓ ଆବଶ୍ୟକ ସ୍ଥାନରେ ତ୍ୱରିତ ଖାଲିକରଣ ଯୋଜନା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
